“เวชสำอาง” กับ “เครื่องสำอาง” ความเข้าใจที่ถูกต้องตามกฎหมายไทย ที่เจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรรู้

เข้าใจคำให้ตรงกฎหมาย ก่อนสร้างแบรนด์เวชสำอาง

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา คำว่า “เวชสำอาง (Cosmeceutical)” กลายเป็นคำที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางในวงการความงามและสุขภาพผิว หลายแบรนด์นำคำนี้มาใช้สื่อสารทางการตลาดเพื่อสร้างภาพลักษณ์ความเชื่อมั่น ว่าผลิตภัณฑ์ของตนมีคุณสมบัติ “เหนือกว่าเครื่องสำอางทั่วไป” และ “ใกล้เคียงกับยา” แต่ในทางกฎหมายของประเทศไทย ความจริงแล้ว “เวชสำอาง” ไม่ได้เป็นหมวดผลิตภัณฑ์ที่มีกฎหมายรองรับ

Image name : “เวชสำอาง” กับ “เครื่องสำอาง” ความเข้าใจที่ถูกต้องตามกฎหมายไทย ที่เจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรรู้

บทความนี้ NatureProf จะพาคุณเข้าใจอย่างลึกซึ้งว่า

●       “เวชสำอาง” และ “เครื่องสำอาง” ต่างกันอย่างไรในทางกฎหมาย

●       เหตุใดคำว่า “เวชสำอาง” ถึงถูกใช้ได้เฉพาะทางการตลาดเท่านั้น

●       ผลิตภัณฑ์ที่เรียกว่า “เวชสำอางสมุนไพร” จริง ๆ แล้วอยู่ภายใต้ พ.ร.บ. อะไร

●       และเจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรปฏิบัติอย่างไรให้ถูกต้อง

ทำไมคำว่า “เวชสำอาง” ถึงสร้างความสับสนในตลาดไทย

คำว่า “เวชสำอาง” เกิดจากการรวมคำว่า “เวชภัณฑ์ (Pharmaceutical)” กับ “เครื่องสำอาง (Cosmetic)” เพื่อสื่อว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติอยู่กึ่งกลางระหว่างยาและเครื่องสำอาง คือ “ใช้เพื่อความงาม แต่มีส่วนผสมออกฤทธิ์เชิงวิทยาศาสตร์ที่ให้ผลลึกคล้ายยา”

ในต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา หรือยุโรป คำว่า cosmeceutical ก็ถูกใช้เช่นกัน แต่ในทางกฎหมาย FDA (Food and Drug Administration) ของสหรัฐฯ ก็ระบุชัดว่า “ไม่มีกฎหมายรองรับหมวด cosmeceutical แยกต่างหาก” ผลิตภัณฑ์ใด ๆ ต้องถูกจัดเป็น ยา หรือ เครื่องสำอาง เท่านั้น

ประเทศไทยเองก็ใช้หลักเดียวกัน โดยสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) กระทรวงสาธารณสุข แบ่งผลิตภัณฑ์สุขภาพออกเป็นหมวดใหญ่ 6 ประเภท ได้แก่ อาหาร ยา เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์สมุนไพร เครื่องมือแพทย์ และวัตถุอันตราย ดังนั้นเมื่อแบรนด์ใดใช้คำว่า “เวชสำอาง” จึงต้องเข้าใจให้ชัดว่า ในเอกสารทางกฎหมาย ยังต้องขึ้นทะเบียนเป็น “เครื่องสำอาง” หรือ “ผลิตภัณฑ์สมุนไพร” เท่านั้น

นิยามทางกฎหมายของ “เครื่องสำอาง” และ “เวชสำอาง” ในประเทศไทย

เครื่องสำอาง (Cosmetic) ตาม พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558

กฎหมายกำหนดไว้ชัดในมาตรา 4 ว่า

“เครื่องสำอาง หมายถึง วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้กับส่วนภายนอกของร่างกาย โดยวิธีทา ถู นวด โรย พ่น หยอด ใส่ อบ หรือวิธีอื่น เพื่อวัตถุประสงค์ในการทำความสะอาด ความสวยงาม เปลี่ยนแปลงลักษณะที่ปรากฏ ระงับกลิ่นกาย หรือรักษาส่วนต่าง ๆ ให้อยู่ในสภาพดี”

กล่าวอย่างง่ายคือ เครื่องสำอางคือผลิตภัณฑ์ที่ใช้ภายนอกร่างกาย เพื่อความงามและบำรุงสุขอนามัย โดยไม่มีผลต่อโครงสร้างหรือการทำงานของร่างกายภายใน

ตัวอย่าง : ครีมบำรุงผิว โลชั่นกันแดด แชมพู น้ำหอม ลิปบาล์ม สบู่

เวชสำอาง (Cosmeceutical)

คำนี้ ไม่มีปรากฏในกฎหมายไทย ไม่อยู่ใน พ.ร.บ.เครื่องสำอาง และไม่อยู่ใน พ.ร.บ.ยา หรือ พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร แต่ถูกใช้ในทางการตลาดเพื่อสื่อว่าผลิตภัณฑ์มีสารออกฤทธิ์เชิงชีวภาพ (Bioactive) เช่น วิตามิน A (เรตินอล), กรดผลไม้ (AHA), เปปไทด์, หรือสารสกัดสมุนไพรที่ผ่านการทดสอบในห้องแล็บ

อย่างไรก็ตาม อย. ยืนยันว่า “คำว่าเวชสำอางไม่มีกฎหมายรองรับในประเทศไทย ผู้ประกอบการสามารถใช้คำนี้ทางการตลาดได้ แต่ต้องไม่โฆษณาในลักษณะของยา หรืออวดอ้างผลการรักษาโรค”

แล้ว “เวชสำอางสมุนไพร” อยู่ในกฎหมายไหน?

ในปี 2562 กระทรวงสาธารณสุขได้ประกาศใช้พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 เพื่อควบคุมผลิตภัณฑ์ที่ใช้สารสกัดจากสมุนไพรในการเสริมสุขภาพหรือความงาม ผลิตภัณฑ์ประเภทนี้เป็น “สะพานกลาง” ระหว่างยาและเครื่องสำอาง เช่น น้ำมันสมุนไพร ครีมสมุนไพร โลชั่นสมุนไพร

มาตรา 4 นิยามว่า “ผลิตภัณฑ์สมุนไพร หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่มีสมุนไพรหรือสารสกัดสมุนไพรเป็นส่วนประกอบ และมุ่งหมายให้ใช้เพื่อบำบัด บรรเทา ป้องกันโรค หรือเพื่อบำรุงร่างกาย เสริมสุขภาพ หรือเพื่อความสวยงาม”

ดังนั้น สิ่งที่ตลาดเรียกว่า “เวชสำอางสมุนไพร” จึงต้องขึ้นทะเบียนเป็น “ผลิตภัณฑ์สมุนไพร” กับกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร อย. ไม่ใช่เวชสำอางตามชื่อที่เข้าใจ

ตัวอย่าง :

●       ครีมสมุนไพรขมิ้นชัน (Curcuma longa cream)

●       เซรั่มใบบัวบก (Centella asiatica serum)

●       น้ำมันมะพร้าวสกัดเย็นบำรุงผิว (Virgin Coconut Oil Lotion)

ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ใช้สมุนไพรเป็นสารสำคัญ และมีวัตถุประสงค์เพื่อ “บำรุงผิว เสริมสุขภาพ” แต่ไม่อ้างสรรพคุณรักษาโรค จึงอยู่ภายใต้ พ.ร.บ. ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562

ความแตกต่างสำคัญระหว่าง “เครื่องสำอาง” กับ “เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร”

มุมมองสำหรับเจ้าของแบรนด์และนักลงทุน

(1) เข้าใจฐานกฎหมายก่อนสร้างแบรนด์

สิ่งแรกที่เจ้าของแบรนด์ต้องรู้คือผลิตภัณฑ์ของคุณเข้ากฎหมายหมวดใด การอ้างผิดหมวดอาจทำให้ถูกเพิกถอนเลขจดแจ้งหรือถูกดำเนินคดีได้ เช่น หากคุณทำ “ครีมขมิ้นรักษาสิว” แต่จดแจ้งเป็นเครื่องสำอาง ถือว่าผิดกฎหมาย เพราะคำว่า “รักษา” เป็นสรรพคุณของยา

(2) ใช้คำว่า “เวชสำอาง” ได้ แต่ต้องไม่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด

อย. ไม่ได้ห้ามใช้คำนี้ในชื่อการค้า แต่ห้ามใช้ในลักษณะที่สื่อว่า “เป็นยา”  เช่น

●       “ครีมเวชสำอางรักษาฝ้า” = ผิด

●       “ครีมเวชสำอางบำรุงผิวจากสมุนไพร” = ใช้ได้ (หากสื่อถึงการบำรุง ไม่ใช่รักษา)

(3) การพัฒนาเวชสำอางสมุนไพรต้องมีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์รองรับ

แม้จะไม่ต้องยื่นผลการทดสอบประสิทธิภาพเหมือนยา แต่แบรนด์ที่ต้องการสร้างความเชื่อมั่นควรมีผลการทดสอบทางห้องปฏิบัติการ (Efficacy Test & Safety Test) เช่น

●       การทดสอบการระคายเคือง (Irritation Test)

●       การทดสอบการยับยั้งเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับเม็ดสีผิว (Tyrosinase Inhibition)

●       การทดสอบประสิทธิภาพของสารออกฤทธิ์ (Active Biomarker Test)

สิ่งเหล่านี้ช่วยให้แบรนด์มีจุดขายเชิงวิทยาศาสตร์ และสื่อสารได้อย่างถูกต้องภายใต้กฎหมาย

(4) นักลงทุนควรดูความพร้อมด้านเอกสารและการขึ้นทะเบียน

ก่อนลงทุนในผลิตภัณฑ์ใด ควรตรวจสอบว่าแบรนด์มีเอกสารครบถ้วนหรือไม่ เช่น

●       ใบรับจดแจ้งหรือใบทะเบียนผลิตภัณฑ์สมุนไพร

●       รายการสารสกัดพร้อม COA (Certificate of Analysis)

●       รายงานความปลอดภัย (Safety Assessment)

●       เอกสาร GMP ของโรงงาน

เพราะเอกสารเหล่านี้จะเป็นหลักฐานความน่าเชื่อถือและคุ้มครองผู้ลงทุนในระยะยาว

มุมมองสำหรับผู้บริโภค : อ่านฉลากให้เป็น ปลอดภัยแน่นอน

ผู้บริโภคจำนวนมากเข้าใจว่า “เวชสำอาง” ต้องปลอดภัยกว่าเครื่องสำอางทั่วไป แต่ในความเป็นจริง คำว่าเวชสำอางไม่การันตีความปลอดภัย
สิ่งที่ผู้บริโภคควรตรวจสอบคือ :

(1) เลขที่ใบรับจดแจ้ง/ทะเบียน

o   เครื่องสำอาง : เลขจดแจ้ง 10 หรือ 13 หลัก (ขึ้นต้น 10-x-xxxxxxx)

o   ผลิตภัณฑ์สมุนไพร : มีเลขทะเบียน HP กำกับ

(2) ส่วนผสม (Ingredients)

o   หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ไม่เปิดเผยส่วนผสม หรือมีคำว่า “สูตรลับเฉพาะ” เพราะอย. กำหนดให้ต้องแสดงชื่อสารสำคัญทั้งหมด

(3) คำโฆษณา

o   ถ้ามีคำว่า “รักษา”, “เห็นผลทันที”, “ปลอดภัย 100%” ให้สงสัยไว้ก่อน

o   ผลิตภัณฑ์ที่ถูกต้องตามกฎหมายจะสื่อสารอย่างระมัดระวัง เช่น “ช่วยบำรุงให้ผิวแลดูเรียบเนียนขึ้น” แทนคำว่า “ลดริ้วรอยถาวร”

Image name : “เวชสำอาง” กับ “เครื่องสำอาง” ความเข้าใจที่ถูกต้องตามกฎหมายไทย ที่เจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรรู้

แนวโน้มของตลาด “เวชสำอางสมุนไพร” ในอนาคต

ตลาดความงามไทยมีมูลค่ามากกว่า 250,000 ล้านบาทต่อปี และมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่องจากเทรนด์ “Natural & Functional Beauty” ผู้บริโภคเริ่มมองหาผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดจากธรรมชาติและปลอดภัย

เวชสำอางสมุนไพรจึงเป็นโอกาสทองของนักลงทุนไทย
            แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานของความถูกต้องทางกฎหมายและข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์ที่ตรวจสอบได้ แบรนด์ที่สามารถผสมผสาน “ภูมิปัญญาสมุนไพรไทย” เข้ากับ “เทคโนโลยีการสกัดสมัยใหม่” เช่น นาโนเอนแคปซูเลชัน (Nano Encapsulation), ไลโปโซม (Liposome) หรือ บิโอเทค (Advanced Biotech) จะมีศักยภาพสูงในการแข่งขันทั้งตลาดในประเทศและต่างประเทศ

เข้าใจให้ถูก สื่อสารให้ชัด และสร้างแบรนด์ให้ยั่งยืน

“เวชสำอาง” ไม่ใช่หมวดผลิตภัณฑ์ทางกฎหมาย แต่เป็นคำสื่อสารทางการตลาด

 ดังนั้น เจ้าของแบรนด์และนักลงทุนต้องเข้าใจโครงสร้างกฎหมายก่อนพัฒนาและโฆษณาผลิตภัณฑ์ เพื่อไม่ให้เกิดความเสี่ยงทางกฎหมายและเสียความน่าเชื่อถือในตลาด ผู้บริโภคเองก็ควรตระหนักว่า สิ่งที่สำคัญไม่ใช่ชื่อที่เขียนบนฉลาก แต่คือ “เลขจดแจ้งที่ถูกต้อง”, “ส่วนผสมที่ปลอดภัย”, และ “ผลการทดสอบที่ตรวจสอบได้”

Image name : “เวชสำอาง” กับ “เครื่องสำอาง” ความเข้าใจที่ถูกต้องตามกฎหมายไทย ที่เจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรรู้

NatureProf เชื่อว่าการสร้างอุตสาหกรรมความงามอย่างยั่งยืน ต้องเริ่มจาก “ความเข้าใจที่ถูกต้อง” และ “การสื่อสารอย่างโปร่งใส” ระหว่างแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภค หากคุณเป็นเจ้าของแบรนด์หรือนักลงทุนที่ต้องการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือเวชสำอางสมุนไพร ให้ถูกต้องตามกฎหมาย พร้อมผลทดสอบด้านความปลอดภัยและประสิทธิภาพทางวิทยาศาสตร์
 
NatureProf (โรงงาน OEM /  โรงงาน ODM) เรามีทีมผู้เชี่ยวชาญด้านเครื่องสำอาง สมุนไพร และชีวเคมี พร้อมบริการครบวงจร ตั้งแต่การออกแบบสูตร ทดสอบ เอกสาร และจดทะเบียนผลิตภัณฑ์​